فرانسیس فوکویاما و پایان تاریخ

بدون دیدگاه

فرانسيس فوكوياما، استاد دانشگاه جانز هاپكينز، فيلسوف و نظريه‌پرداز علوم سياسي و روابط بين الملل و متخصص در مسائل توسعه و اقتصاد سياسيه.

از نوجواني كه نوشته‌هاي فوكوياما و استادش هانتينگتون رو دنبال مي‌كردم با پناه بردن به سنگرِ پساساختارگراييِ ژاك دريدا، پايان تاريخش رو در كنار جنگ تمدن‌ها، شروعي براي افسانه‌هاي ايدئولوژيك مي‌دونستم ولي اين انديشه در اصطكاك با واقعيت‌هاي دنيا و زندگي، ساييده شد.

فوكوياما معتقده كه تحولات اواخر قرن بيستم حكايت از اجماعي جهاني به نفع دموكراسي ليبرال داره كه پايان تاريخ رو رقم مي‌زنه.

نگاه فوكوياما به تاريخ ريشه در تفسير الكساندر كوژو از نظريات هگل در كتاب پديدار شناسي روح (Phenomenology of spirit) داره.

هگل معتقده كه انسان‌ها از ابتداي تاريخ به دنبال اين بودن كه ديگران اون‌ها رو «بپذيرن» و يا قدرتشون رو «باز شناسي» كنن و اين اتفاق زماني ميوفته كه رابطه «ارباب» و «بنده» به وجود بياد. به عبارتي بنده‌ي ديگري بودن به معناي پذيرش ارباب و بازشناسي قدرت اونه.

البته اين رابطه ارباب و بندگي ناپايدار بوده به اين دليل كه در هميشه تاريخ، اربابان به دنبال اين بودن كه اربابان ديگه رو هم تبديل به بنده خودشون كنن و از طرفي هم بندگان به دنبال ارباب شدن بودن.

اين كشمكش زماني به توازن مي‌رسه كه هر كسي ديگري رو قبول داشته باشه و چون فوكوياما اين توازن رو در دموكراسي ليبرال مشاهده مي‌كنه، از اين جهت اونو پايان تاريخ مي‌دونه.

تقريبا يك دهه بعد، فوكوياما در كتاب «نظم و زوال سياسي» هشدار مي‌ده كه ممكنه ليبرال دموكراسي دچار زوال بشه. اين زوال از اونجايي شروع مي‌شه كه فقدان بوروكراسي مستقل و ضعف در حاکمیت قانون، منجر به پديده «حامي‌پروري» بشه.

حامی‌پروری يعني اين‌كه يك سياست‌مدار، منابع و پست‌ها و امكانات رو بين حاميانش توزيع كنه تا بتونه به پشتوانه راي اونا در قدرت بمونه.

اين مسئله در نهايت باعث فساد اداري و غارت اموال عمومي مي‌شه و زوال دموكراسي رو رقم مي‌زنه. لذا فوكوياما با تاكيد بر ايجاد بوروكراسي كارآمد، اهميت اين مسئله رو در توسعه متذكر ميشه و معتقده كه سياست مدارانِ توسعه خواه، بايد بين دولت، حاكميت قانون و دموكراسي، توازن ايجاد كنن.

اگر به ايران فكر كنيم، بر خلاف نظر افرادي كه نگاهي سايكولوژيك به توسعه دارن و اونو صرفا از مجراي تغيير خلقيات ايرانيان دنبال مي‌كنن، فوكوياما معتقده كه قبل از هر چيزي، توسعه نتيجه تصميمات سياستمدارانه و مسائل ديگه در درجه دوم و سوم اهميت قرار دارن.

نظم و زوال سیاسی

 

پی‌نوشت: متن بالا برداشتي آزادانه از كتاب‌هاي فوكوياما و چند مقاله بود.



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *